24 PKW KFOR
Kosovo

Od starożytności do 1990 roku
W starożytności rzymska prowincja Iliria, była od VI wieku pod panowaniem Bizancjum. Po napływie Słowian, w XII w. Kosowo weszło w skład państwa serbskiego. W bitwie na Kosowym Polu (1389 r.) zatrzymano nawałę turecką. Dopiero kilkadziesiąt lat później upadło, aby znaleźć się pod władzą Turcji. Od XVII w. notuje się stały napływ Albańczyków. Po zakończeniu wojen bałkańskich, w 1913 r. Kosowo wraca do Serbii, po I wojnie światowej wchodzi w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (później Jugosławii). Od 1965 r. status okręgu autonomicznego w ramach Serbii. Wraz z uchwaleniem konstytucji Jugosławii w 1974 r., Kosowo uzyskało w pełni autonomiczny rząd i utworzono Socjalistyczną Autonomiczną Prowincję Kosowa.
W czasach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii Albańczycy cieszyli się dużymi prawami autonomicznymi. Stanowili większość lokalnej administracji w Kosowie, na uniwersytecie w Prištinie wykładano w językach albańskim i serbskim. Przez cały okres po II wojnie światowej na niekorzyść Serbów zmieniała się struktura etniczna Kosowa (poprzez wysoki przyrost naturalny wśród ludności albańskiej i wyjazdy ludności serbskiej z tej jednej z najbiedniejszych części b. SFRJ). Tradycyjnie obszar Kosowa jest postrzegany jako miejsce ścierania się dwóch tradycji narodowościowo-religijnych: Albańczyków mówiących po albańsku i praktykujących islam ze Słowianami mówiącymi przeważnie po serbsku oraz zbliżonymi językami (język serbsko-chorwacki - w tym dialekt sztokawski, język bośniacki, język czarnogórski, język macedoński) wyznającymi chrześcijaństwo, zazwyczaj prawosławie. Pomimo nacechowania potencjalnym konfliktem sytuacja ta dała wyraz tradycji koegzystencji dzięki wymianie kulturowej, religijnej, małżeństwom mieszanym i wzajemnym nawracaniu. Postrzeganie Kosowa jako kolebki narodowościowo-religijnej Serbii jest stosunkowo nowoczesnym tworem kulturowym z XIX wieku, przejawem odgórnie krzewionego nacjonalizmu. Proces ten uległ szczególnemu nasileniu na północy kraju i w sąsiednich obszarach Serbii w latach 90. XX wieku sprzed i za rządów Slobodana Miloševicia. Analiza antropologiczna i historyczna wskazuje na rozmaitość przemieszanych dodatkowych tradycji etniczno-religijnych, w tym koptyjskich i islamskich, Egipcjan Bałkańskich, Romów, Żydów, Turków, Chorwatów (tzw. katoliccy Janjevci w Kosowie od XIV wieku, zamieszkiwało ich wtedy około 10 tys., obecnie pozostało zaledwie 500, gdyż w większości zostali wysiedleni do Chorwacji).

 


Okres rozpadu Jugosławii

W 1981 r. została krwawo stłumiona demonstracja Albańczyków ws. przyznania Kosowu statusu siódmej republiki SFRJ. Po tych wydarzeniach nasilił się exodus Serbów z Kosowa. W 1990 r. - po decyzji lokalnego parlamentu o ogłoszeniu niepodległości Kosowa, Serbia wprowadziła rządy bezpośrednie na Kosowie, łamiąc konstytucję SFRJ i likwidując status republiki autonomicznej w ramach Serbii. Rozwiązano regionalne struktury władzy, w tym parlament Kosowa. Albańczycy utworzyli własne, nie uznane przez Belgrad instytucje państwowe, w tym równoległy system oświaty i służby zdrowia. Po referendum, przeprowadzonym 23.09.1991 r., Albańczycy proklamowali istnienie tzw. Republiki Kosowo. W 1992 r. wybrano parlament i prezydenta republiki (Ibrahim Rugova). Choć w kolejnych latach prezydent Ibrahim Rugova apelował o zachowanie pokojowego charakteru protestów kosowskich Albańczyków przeciwko serbskim rządom bezpośrednim, w 1996 r. swoje działanie rozpoczęła Armia Wyzwolenia Kosowa (UÇK) prowadząca działania o charakterze zbrojnym na terenie całej prowincji. Nasilająca się wojna partyzancka wywołała w 1998 r. interwencję armii jugosłowiańskiej przeciwko UÇK skutkującą setkami ofiar śmiertelnych i exodusem ok. 200 tys. osób (głównie Albańczyków).

UÇK

UÇK - Armia Wyzwolenia Kosowa (alb. Ushtria Çlirimtare e Kosovës) - zbrojna organizacja albańska działająca na terenie Kosowa. Swoje powstanie zasygnalizowała pod koniec 1992 r. Po raz pierwszy do przeprowadzonego przez siebie zamachu UÇK przyznała się 11 lutego 1996 r. podczas serii pięciu zamachów bombowych na obozy serbskich uchodźców z Krajiny. W 1998 r. rozpoczęła walki z siłami rządowymi oraz prześladowania serbskiej ludności cywilnej i Albańczyków, którzy ich nie popierali.
Na początku swojej działalności UÇK ma charakter słabo zorganizowanej, partyzanckiej armii. Miała ona poziomą strukturę dowodzenia. Serbskie akty przemocy w oczach zwolenników partyzanckiej wojny o niepodległość wzmacniały jednak pozycję UÇK, także na arenie międzynarodowej. UÇK działała w myśl polityki "im gorzej, tym lepiej". Struktura społeczna Kosowa, podobnie jak w północnej Albanii, opierała się na systemie klanowym. Z tego powodu w 1996 r. UÇK prowadziła werbunek właśnie wśród klanów. Zapewniając sobie przychylność ich przywódców, organizacja zyskała solidną bazę lokalną.
Pierwszych partyzantów wyszkolili dla UÇK mówiący po albańsku oficerowie wojska i policji jugosłowiańskiej, którzy w latach 1991-1992 zdezerterowali, by zaciągnąć się do armii chorwackiej lub słoweńskiej. Rok 1997 przyniósł wzmocnienie organizacji i jej liczebność wzrosła do kilkuset osób. W ciągu tego roku UÇK przeprowadziła 17 zamachów bombowych w Kosowie i jeden w Macedonii. Dzięki kontaktom z klanami była świetnie poinformowana i regularnie usuwała zdrajców, zwłaszcza szpiegów będących na usługach serbskich służb specjalnych. Po raz pierwszy publicznie bojownicy UÇK pokazali się 28 listopada 1997 r. podczas pogrzebu nauczyciela poległego w bitwie z policją serbską.
Na początku stycznia 1998 r. UÇK ogłosiła, że przenosi wojnę do Macedonii. Oznaczało to, że celem walki UÇK było już nie tylko samo Kosowo, ale utworzenie Wielkiej Albanii, obejmującej tereny zamieszkiwane przez ludność albańską, czyli Kosowo, Macedonię, południową część Czarnogóry i oczywiście samą Albanię. Gdy w połowie lutego 1998 r. w Drenicy wybuchła rebelia, UÇK rozpoczęła pierwszą wielką ofensywę i w parę miesięcy udało się jej uzyskać kontrolę nad co najmniej 30 procent terytorium Kosowa. W wioskach kontrolowanych UÇK zabroniła działalności partii politycznych, zaczęła też prześladować mniejszość serbską, cygańską i gorańską. Po serii zwycięstw nadeszła jednak - od końca czerwca 1998 r. - seria porażek. Serbowie odbijali z rąk UÇK jedną wioskę za drugą, a ich mieszkańcy zmuszani byli do opuszczania swych siedzib.

Interwencja NATO w Kosowie

Oddziały UÇK rozpoczęły wojnę partyzancką, przeprowadzając serię ataków na serbskie siły porządkowe i reprezentantów władzy oraz zamachy terrorystyczne wycelowane w domniemanych kolaborantów. W tej sytuacji w 1998 r. na pomoc serbskiej policji przyszła regularna armia jugosłowiańska, przeprowadzając szeroko zakrojoną akcję zbrojną, wymierzoną w UÇK. W przeciągu następnych kilku miesięcy zginęły setki ludzi, a około 200 tysięcy uciekło z miejsca zamieszkania; większość z nich stanowili Albańczycy. Z drugiej strony, przemoc Albańczyków skierowana była również wobec Serbów - raport Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców z marca 1999 r. informuje, że zostali oni usunięci z około 90 wiosek na terenie prowincji. Serbowie przemieszczali się do innych części prowincji lub decydowali się na ucieczkę do Serbii. Jugosłowiański Czerwony Krzyż szacuje, że w opisywanym okresie z miejsca zamieszkania uciekło około 30 tysięcy nie-Albańczyków.
W wyniku niemożności wypracowania porozumienia ws. autonomii dla Kosowa (fiasko negocjacji w Rambouillet) i zintensyfikowania przez armię jugosłowiańską czystek etnicznych na terytorium Kosowa 23 marca 1999 r. Sojusz Atlantycki podjął decyzję o rozpoczęciu akcji wojskowej przeciwko Federacyjnej Republice Jugosławii. Trwająca cztery tygodnie operacja sił NATO zmusiła władze w Belgradzie do powrotu do stołu negocjacyjnego i przyjęcia warunków wspólnoty międzynarodowej. Liczbę uchodźców, którzy opuścili Kosowo do Albanii, Macedonii, Czarnogóry oraz Bośni i Hercegowiny, szacowano na ok. 800 tys. osób, dalsze 500 tys. uchodźców koczowało na terenie Kosowa.
W wyniku odrzucenia przez Serbów planu, przygotowanego przez Grupę Kontaktową na konferencji w Rambouillet, 24 marca 1999 r. wybuchła wojna. Atak NATO, któremu nadano nazwę „Sojusznicza siła" (ang. Allied Force), składał się z kilku faz, obejmujących szereg operacji zmierzających do uzyskania pełnej kontroli nad terytorium Kosowa. Rozkaz rozpoczęcia nalotów uzależniony był od decyzji politycznych i militarnych Rady Północnoatlantyckiej. Operacja Allied Force podzielona została na fazy:

 

  • FAZA 0 - 20 stycznia 1999 r., na podstawie decyzji politycznej większości państw NATO, siły powietrzne Sojuszu zostały rozmieszczone na przewidzianych lotniskach, skąd miały wziąć udział w nalotach.
  • FAZA I - prowadzenie ograniczonych działań powietrznych przeciwko z góry wytypowanym celom o znaczeniu militarnym. Faza ta rozpoczęła się 24 marca 1999 r. atakami wymierzonymi w jugosłowiańską obronę przeciwlotniczą (wyrzutnie rakietowe, punkty radarowe, urządzenia kontrolne, lotniska i samoloty) na terenie całej Jugosławii.
  • FAZA II - zaczęła się 27 marca 1999 r. na skutek braku reakcji rządu jugosłowiańskiego, który do tego czasu nie podjął inicjatywy pokojowej. Cele nalotów rozszerzono na infrastrukturę wojskową oraz wymierzono bezpośrednio w siły wojskowe stacjonujące w Kosowie (główne kwatery dowodzenia, koszary, instalacje telekomunikacyjne, magazyny broni i amunicji, zakłady produkcyjne i składy paliw). Rozpoczęcie tej fazy operacji było możliwe dzięki jednogłośnej decyzji członków Paktu Północnoatlantyckiego.
  • FAZA III - hasłem do jej rozpoczęcia był szczyt NATO w Waszyngtonie w kwietniu 1999 r. W fazie tej doszło do znacznego rozszerzenia powietrznych działań przeciwko szczególnie ważnym celom o znaczeniu wojskowym na północ od 44 równoleżnika na obszarze całej Jugosławii. Po miesiącu powietrznej kampanii dla NATO stało się oczywiste, że dotychczasowa strategia nie była skuteczna. W kwietniu 1999 r. na szczycie NATO w Waszyngtonie zdecydowano się na większą elastyczność w atakowaniu nowych celów w ramach fazy I i II, które były konieczne, aby osiągnąć cele taktyczne w Kosowie i strategiczne na terenie Jugosławii.
  • FAZA IV - wsparcie działań stabilizacyjnych w Kosowie.
  • FAZA V - przegrupowanie sił i powrót wojsk do baz. Równocześnie na terenie Kosowa obie strony prowadziły liczne działania zbrojne. Organizacje międzynarodowe alarmowały głównie o czystkach etnicznych prowadzonych przez Serbów. W wyniku tych działań szereg wysokich urzędników jugosłowiańskich, w tym prezydent Slobodan Milošević, zostało postawionych w stan oskarżenia przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii (ang. ICTY). Wiele z tych spraw przekazano pod jurysdykcję Międzynarodowego Trybunału Zbrodni Wojennych w Hadze. Porozumienie o warunkach wycofania wojsk serbskich z Kosowa oraz wejścia do prowincji sił międzynarodowych KFOR podpisano 9 czerwca 1999 r. w Kumanovie.
  •